Trên lý thuyết, kết quả mùa 2025-26 của Rockets vẫn ổn: hai năm liên tiếp thắng 52 trận, chính thức trở lại hàng ngũ các đội mạnh ở mùa giải thường. Bị Lakers loại ở playoff ư? Đó là vì Durant chấn thương mà! Còn chuyện Lakers cũng thiếu Luka thì bạn đừng bận tâm...

Trên lý thuyết, VanVleet và Adams sẽ trở lại: hậu vệ dẫn bóng điều phối, chiều sâu trung phong, đều đã có. Cộng thêm Smart, vấn đề tổ chức tại chỗ của Rockets có thể được giải tỏa: Amen, Sheppard, Sengun và Durant không cần phải bị ép cầm bóng một cách miễn cưỡng nữa.

Trên lý thuyết, Bogdanovic đến rồi, khiếm khuyết về chiều sâu hỏa lực sẽ được xoa dịu.

Trên lý thuyết, Sheppard, Amen, Sengun và Eason đều còn trẻ, đều sẽ còn tiến bộ: mấy hôm nay Udoka còn khen ngợi khả năng di chuyển không bóng của Bogdanovic và Sheppard, trên lý thuyết chiến thuật không bóng cũng sẽ được cải thiện.

Sengun hai năm liên tiếp dự All-Star, màn trình diễn trung bình 20 điểm, 9 rebound, 6 kiến tạo, 1 cướp bóng, 1 chắn bóng mỗi trận, và còn thể hiện một ưu điểm tiềm ẩn:

Anh chưa bao giờ nói xấu huấn luyện viên, đồng đội hay bất kỳ ai khác. Sau khi thua, anh có xu hướng tự kiểm điểm, cố gắng nhận trách nhiệm về mình, tập trung vào trận đấu. Anh luôn nói những lời đúng mực, chưa bao giờ "bán đứng" đồng đội. Tất nhiên cũng có người hâm mộ tin thật việc anh tự nhận trách nhiệm, phớt lờ việc anh là người dẫn đầu đội về rebound, kiến tạo, chắn bóng, đứng thứ hai về ghi điểm, dẫn đầu về đặt màn chắn, thứ hai về cứu bóng, tạo nhiều lỗi nhất, số lần gây nhiễu cú ném đứng đầu đội, nhiều hơn cả Amen và Sheppard cộng lại. Kiểu như "cậu đã chịu nhận trách nhiệm thì chắc chắn là lỗi của cậu".

Durant vẫn là Durant. Mùa trước anh trở thành người thứ hai trong lịch sử có mùa giải thứ mười bảy liên tiếp ghi trung bình 25 điểm mỗi trận.

Mùa trước anh thậm chí chơi 2840 phút, nhiều nhất trong sự nghiệp kể từ khi rời Thunder: cái giá là chấn thương vì quá tải.

Amen Thompson đã gia hạn hợp đồng, và xứng đáng: mùa trước anh trung bình 18 điểm, 8 rebound, 5 kiến tạo mỗi trận, 23 tuổi, tấn công chuyển trạng thái đỉnh cao; phòng ngự đỉnh cao; đổi người toàn năng; gánh được quyền cầm bóng, thời gian thi đấu nhiều nhất giải.

Sau khi Amen ghi 26 điểm, 11 rebound, 4 kiến tạo, 3 cướp bóng, 3 chắn bóng ở trận thứ ba gặp Lakers, LeBron nói với Smart: "Đợi thằng nhóc này biết ném tầm trung 15 feet thì ghê gớm lắm!"

Vấn đề của Amen đều là vấn đề cũ: không phải trung phong nhưng hoàn toàn không có tầm ném. Ở playoff, Lakers chọn bỏ trống anh, còn anh chỉ có thể đáp lại bằng cách đứng chờ ở vị trí úp rổ, chiếm mất đường đột phá của trung phong và người cầm bóng.

May mà anh chỉ ném không vào, chứ không giống Ben Simmons: đối thủ biết anh ta hoàn toàn không ném. Amen vẫn có thể trừng phạt việc bị bỏ trống bằng những pha nhận bóng trao tay, cắt không bóng và đột phá chuyền ra.

Rockets đã mời HLV England về: năm xưa ông đã biến Leonard từ một tiền đạo "cày cuốc" thời đại học thành siêu sao tấn công sau này. Trên lý thuyết, ông có thể giải quyết vấn đề của Amen: điểm mấu chốt trong cú nhảy ném của Amen là chuỗi truyền lực từ phần thân dưới đến lúc ra tay không trơn tru, nên bật nhảy cũng không thấp, nhưng khuỷu tay cứng, lúc ở trên không phải dùng cổ tay đẩy cứng, "giật khung hình!"

Vì vậy thứ Amen cần có lẽ không chỉ là cú ném 15 feet, mà cần kết hợp thêm những thứ khác:

Nhận bóng xong tấn công ngay người lao ra phòng ngự; thay đổi di chuyển sau pick-and-roll ngắn; liên tục đổi hướng khi cắt dọc đường biên ngang; di chuyển lại sau khi chuyền bóng.

Đây đều là những điểm có thể phát triển. Dù nghĩ ngược lại, những thứ này anh đều chưa giỏi lắm, mức sàn vẫn là một cầu thủ phòng ngự hàng đầu giải với 18 điểm + 8 rebound + 5 kiến tạo. Trên lý thuyết, anh còn nhiều chỗ có thể tiến bộ.

Tại sao lại nói là trên lý thuyết?

Bởi vì nhiều chuyện của HLV Udoka không thể suy tính theo lý thuyết.

Mùa trước Udoka có nhiều quyết định kỳ lạ. Sau hai lần thua Lakers hồi tháng Ba, Sheppard đá chính 10 trong 11 trận tiếp theo, và Rockets thắng 8 trận trong số đó.

Rất rõ ràng: Sheppard có thể nhận bóng sau khi Durant hoặc Sengun thu hút phòng ngự, có thể thực hiện pick-and-roll lần hai; có thể biến những sai vị trí phòng ngự thoáng qua thành pha đột phá; có thể khởi động lại tấn công sau khi điểm tấn công chính bị kèm đôi; có thể giúp Rockets không cần phải bắt đầu mọi pha bóng từ Durant hay Sengun. Tóm lại một câu:

Sheppard thậm chí không cần ném vào, anh có thể giúp tấn công của Rockets không cần lần nào cũng bắt đầu từ tay Durant và Sengun; còn khi Durant và Sengun cầm bóng, anh có thể ở phía yếu, giúp Durant và Sengun bớt phải suy nghĩ.

Suy cho cùng, đến mùa xuân năm 2026, đối thủ toàn giải đều biết cách đối phó Rockets: để Durant cầm bóng ở giữa sân rồi kèm đôi; để Sengun dẫn bóng ở giữa sân cố khởi động tấn công.

Chỉ cần tung Sheppard vào là có thể cải thiện điều này.

Nhưng Udoka có sự kiên trì của riêng mình.

Năm 2023 khi Udoka đến Rockets, ông tuyên bố phòng ngự là trên hết. Năm thứ hai, ông tuyên bố ở khâu phòng ngự không có gì để thương lượng.

Đó là nền tảng cho sự trỗi dậy của Rockets: Dillon Brooks, VanVleet, cộng với tôn chỉ của Udoka, đã bơm vào phòng thay đồ Rockets một chất "bê tông" cứng rắn, dữ dằn. Đó là gốc rễ và linh hồn của Rockets. Tái thiết thành công, thắng 52 trận, liên tục vào playoff.

Nhưng vấn đề cũng xuất hiện.

Triết lý phòng ngự của Udoka:

• Kèm chặt người đối diện. Không để lại điểm yếu trên sân.

• Không kèm đôi, giảm các cú ném ba điểm trống của đối thủ.

• Lao vào tranh rebound tấn công, lùi về phòng ngự thật nhanh.

Đơn giản rõ ràng, rất phù hợp với đội trẻ: mọi người kèm tốt người của mình, không để lọt cú ném ba điểm tại chỗ, kéo trận đấu vào những pha tấn công trận địa. Trên lý thuyết rất suôn sẻ.

Nhưng nếu gặp tay ném cừ khôi thì sao? Như Curry năm 2025? Chịu trận.

Gặp lão làng giang hồ thì sao? Như LeBron năm 2026? Choáng váng.

Điều quan trọng hơn: Udoka coi trọng triết lý phòng ngự của mình đến mức không cho phép nghi ngờ, có thể vì nó mà hy sinh những thứ khác.

Mùa 2024-25, để củng cố phòng ngự, ông có thể không tung Sengun vào những phút cuối, còn tấn công thì sao? Các cậu tự nghĩ cách đi.

Mùa 2025-26, vì phòng ngự, ông chọn không dùng Sheppard mà thà dùng Okogie: chỉ vì Okogie phòng ngự tốt hơn Sheppard, còn tấn công thì sao? Các cậu tự nghĩ cách đi.

Vì thứ phòng ngự tuyệt đối không có gì để thương lượng, vì những tín điều và nguyên tắc mà mình đã dựng lên trong phòng thay đồ, Udoka có thể phớt lờ tấn công. Vì vậy ông không tạo môi trường thoải mái cho Durant, mà chỉ là: mọi người phòng ngự, bóng đưa cho Durant tự xoay xở.

Nhìn bề ngoài: trọng công khinh thủ.

Nhìn kỹ: cố chấp giữ ý mình.

Những đội phòng ngự tốt không nhất thiết phải là một khối thép không có điểm yếu. Những đội phòng ngự vĩ đại biết cách giấu đi những cầu thủ phòng ngự không quá xuất sắc. Những đội thông minh càng biết dùng chiến thuật tỉ mỉ, bao gồm nhưng không giới hạn ở đổi người sớm, giả kèm đôi, peel switch..., để giữ những tay tấn công giỏi ở lại trên sân. Suy cho cùng cầu thủ là con người chứ không phải cỗ máy, không phải những bản sao được sản xuất trên dây chuyền. Thước có chỗ ngắn, tấc có chỗ dài. Hợp tác bù đắp cho nhau mới là chính đạo.

Chẳng hạn khi đối phương dùng màn chắn kép ở vị trí cao, cố kéo Sheppard hoặc Sengun ra ngoài vòng ba điểm, bạn có thể cân nhắc đổi người sớm hoặc giả kèm đôi để đối phó, nhưng Udoka sẽ kiên quyết lách cứng qua màn chắn ở vòng ngoài. Ai không đạt yêu cầu đều bị loại. Như thể một khi nhượng bộ, ông sẽ không còn là vị tướng thép cứng rắn, sẽ mất hết uy phong trong phòng thay đồ, nên ông phải nghiến răng bám chặt điểm này không buông.

Nói về mùa tới, Udoka cũng không hứa sẽ cho Sheppard đá chính. Ông cho rằng Sheppard và Eason đã quen với việc luân chuyển giữa đá chính và dự bị, logic của câu nói này là:

Cậu không phải cầu thủ có thể làm cho tấn công vận hành, mà là một linh kiện có thể thay đổi bất cứ lúc nào. HLV tôi không cân nhắc tâm trạng của cậu hay cách sử dụng cậu, mà là thưởng cho việc làm một mảnh ghép.

Nói thế nào nhỉ? Sự cố chấp của Udoka với phòng ngự, cùng sự kiên quyết xoay quanh việc "ai cũng phải cày phòng ngự một kèm một", là nền tảng để Rockets trưởng thành từ một đội trẻ đến playoff. Điều này đã trở thành thương hiệu của đội bóng, hai mùa liên tiếp thắng 52 trận chính là chỗ dựa của ông.

Nhưng ai cũng biết: HLV tái thiết bàn tay sắt có thể cứng rắn. McMillan dẫn dắt Trail Blazers như vậy, Skiles dẫn dắt Bulls như vậy, những tiếng gầm và kỷ luật quả thực phù hợp để dẫn dắt người trẻ, ông già Larry Brown ở Bobcats cũng nhờ thế mà thành công.

Nhưng muốn tiến xa ở playoff thì không thể chỉ dựa vào sự cứng rắn, mà còn phải cân bằng, nhượng bộ và ứng biến.

Rốt cuộc kỷ luật và uy nghiêm của một huấn luyện viên quan trọng hơn, hay chiến thắng cả công lẫn thủ của đội bóng quan trọng hơn? Phòng ngự rốt cuộc là phương tiện hay mục đích?

Vì vậy ở mùa 2026-27, trọng tâm của Udoka không phải là có dùng Sheppard hay không: dù sao trong tay ông cũng có nhiều quân bài hơn, và dù sao Sheppard cũng không phải Curry.

Nhưng thái độ của Udoka có thể quyết định mức trần của Rockets. Nếu tiếp tục cố chấp một cách cứng nhắc không chịu thông cảm, thì ông sẽ rất, nói thế nào nhỉ? Là Ben Simmons trong giới huấn luyện viên.

Như vừa nói, điều khiến Ben Simmons rắc rối hơn Amen không phải là ném ba điểm không vào, mà là Ben Simmons cố chấp không chịu ném ba điểm: dù đối phương đều biết anh không chịu ném, anh vẫn không ném.

Rắc rối của Udoka chính là ở đây: sự cứng nhắc kiểu "tôi không cần anh nghĩ, tôi cần tôi nghĩ" khiến chiến thuật của ông rất dễ đoán. Sự cố chấp một chiều có thể trải sẵn kỷ luật và mức sàn cho người trẻ, nhưng cũng đang khóa chặt mức trần của Rockets.

Chưa kể sự cố chấp kỳ lạ này sẽ dồn gánh nặng đến mức quá đáng: Durant từng bị chấn thương giữa chừng ở playoff (2019), nhưng bị sử dụng một cách cứng nhắc ở mùa giải thường như mùa trước, dẫn đến quá tải chấn thương cuối mùa không thể dự playoff, thì đây là lần đầu tiên Durant gặp phải.

Mấy hôm nay Barkley chê rằng Rockets không có phong cách, không có người lãnh đạo.

Quả thực: với tư thế cứng nhắc một chiều như Udoka, đội bóng khó sản sinh người lãnh đạo, chỉ có tiếng nói của một mình ông; đội bóng cũng khó hình thành phong cách, chỉ có sự cứng nhắc cố định, ai cầm bóng cũng chỉ làm vài động tác.

Muốn Rockets tiến thêm một bước, Udoka phải biết linh hoạt hơn một chút:

Cho phép một vài ngoại lệ, cho phép một vài chuyện nằm ngoài tầm kiểm soát của ông, thừa nhận Durant, Sengun, Amen, Sheppard, Jabari... đều có ưu nhược điểm riêng, nên lấy dài bù ngắn, cố gắng phối hợp ăn ý với nhau, trao cho VanVleet, Smart và Sheppard nhiều quyền hạn hơn một chút, khi người trẻ mắc lỗi thì bật đèn xanh nhiều hơn.

Chứ không phải là "ai không đạt yêu cầu của tôi thì hoặc ngồi dự bị, hoặc liều mạng tự vắt kiệt mình để đạt yêu cầu của tôi!"